Tourist Informant
The historic villas and houses in Ojców, Ojcowski National Park and the surrounding area
Description of the object
Willa „Pod Berłem” w Ojcowie to drewniany zabytek związany z historią miejscowego letniska i uzdrowiska. Stoi na stoku Chełmowej Góry, w pobliżu drogi prowadzącej z Doliny Prądnika w stronę Jaskini Łokietka. Jej historia przypomina czasy, gdy do Ojcowa przyjeżdżano na dłuższy wypoczynek, a wille oferowały gościom pokoje, werandy i widoki na dolinę.
Historia willi Pod Berłem
Willa pochodzi z drugiej połowy XIX wieku. Narodowy Instytut Dziedzictwa podaje rok 1885. Józef Partyka w opracowaniu opublikowanym przez Centrum Kultury, Sportu i Rekreacji w Skale wskazuje natomiast lata 70. XIX wieku i wiąże powstanie budynku z ówczesnym właścicielem Ojcowa, H. Gordonem. Źródła nie są więc zgodne co do dokładnego czasu budowy.
O dawnym przeznaczeniu obiektu wiele mówi relacja z warszawskiego dziennika „Słowo” z 1897 roku, przytoczona przez Józefa Partykę. Wymieniono w niej 14 salonów i pokoi oraz balkony z widokiem na zamek i Dolinę Prądnika. Willę przedstawiono wśród domów wynajmowanych sezonowo przyjezdnym. To opis historycznego krajobrazu — nie należy traktować go jako obietnicy takiej samej panoramy dzisiaj.
Willa została wpisana do rejestru zabytków 18 listopada 1986 roku pod numerem A-553.
Skąd nazwa i co wyróżnia budynek?
Ekspertyza techniczna wykonana na zlecenie Ojcowskiego Parku Narodowego łączy nazwę willi z pobliską skałą „Berło”. Autorzy opracowania zaliczają budynek do zabudowy w typie szwajcarsko-ojcowskim, charakterystycznej dla dawnego uzdrowiska.
W dokumentacji opisano nieregularną bryłę, drewniane ściany, murowane podpiwniczenie oraz wieżę mieszczącą klatkę schodową. Ważnymi elementami architektury były także balkony i weranda. Willa jest ciekawym przykładem tego, jak zabudowę wypoczynkową dostosowywano do położenia na stoku i otaczającego krajobrazu.
Gdzie znajduje się willa?
Adres obiektu to Ojców 46. Willa leży na stoku Chełmowej Góry, niedaleko drogi w kierunku Jaskini Łokietka. Warto znać jej historię, spacerując po tej części Ojcowskiego Parku Narodowego. Inne pamiątki dawnej zabudowy znajdziesz w naszym informatorze o willach i domach Ojcowa.
Planowana funkcja wystawiennicza
Stan informacji: 7 października 2026 r. Ojcowski Park Narodowy opublikował 6 października postępowanie dotyczące odtworzenia zabytkowej willi z przeznaczeniem na centrum wystawiennicze. To informacja o planowanej inwestycji, a nie o otwarciu nowej atrakcji.
W sprawdzonych materiałach nie potwierdzono terminu udostępnienia wnętrz turystom ani godzin zwiedzania. Nie planuj wejścia do budynku bez oficjalnej informacji o jego dostępności; respektuj oznakowanie i ewentualne wygrodzenia na miejscu.
Nasza propozycja wycieczki
Jeśli organizujesz wyjazd grupowy poświęcony lokalnemu dziedzictwu, sprawdź program EcoTravel „Historyczne Perły Doliny Prądnika” — trasa nr 9. Program nie obejmuje wejścia do willi „Pod Berłem”. Cenę, termin i dostępność atrakcji potwierdza biuro.
Źródła opisu
- Narodowy Instytut Dziedzictwa — karta willi „Pod Berłem”.
- NID — wykaz zabytków nieruchomych województwa małopolskiego, stan na 30 września 2025 r., s. 44.
- Józef Partyka, „Willa Pod Berłem”, CKSIR w Skale, 19 czerwca 2023 r., z przytoczoną relacją prasową z 1897 r.
- Krzysztof Michoń i Małgorzata Majerczyk-Michoń, HYDROBETAM — ekspertyza stanu technicznego willi, grudzień 2021 r., udostępniona przez OPN; opis historii i architektury, s. 4–6.
- BIP OPN — postępowanie dotyczące odtworzenia willi i funkcji wystawienniczej, publikacja 6 października 2026 r.