Informator turystyczny

Opis obiektu

Legenda o Dorotce opowiada o kobiecie uwięzionej przez męża i psie, który przynosił jej jedzenie. Z wierności zwierzęcia tradycja wywodzi nazwę Pieskowej Skały. Podanie ma kilka wersji: zmieniają się szczegóły ucieczki, a nawet los bohaterki.

Melodia, którą rozpoznała tylko Dorotka

W wariancie opisanym przez kustosza Zamku Królewskiego na Wawelu Dorotka kocha ubogiego rycerza, lecz zostaje wydana za zamożnego, starszego Szafrańca. Ukochany przybywa pod zamek przebrany za lutnistę. Gra melodie, które pozwalają jej go rozpoznać. Mąż, nieświadomy znaczenia muzyki, wpuszcza przybysza do warowni.

Nadarza się okazja do ucieczki, kiedy gospodarz wyjeżdża na polowanie. Powrót następuje jednak wcześniej, niż spodziewają się zakochani. Ich plan zostaje odkryty. Młody rycerz ginie, a Dorotka trafia do lochu, w którym ma umrzeć z głodu. Pieśń otwierająca drogę ku wolności ustępuje miejsca zamknięciu.

Pomoc, która mieściła się w szczelinie

W tej chwili do opowieści wchodzi pies. Przynosi Dorotce jedzenie przez szczelinę. Nie potrafi otworzyć więzienia ani zmienić wyroku, ale potrafi wracać. Dzięki temu w podaniu obok okrucieństwa pojawia się uparta, codzienna wierność.

W pogodniejszym zakończeniu przytaczanym przez Wawel zwierzę podtrzymuje więźniarkę przy życiu aż do śmierci męża. Służba uwalnia Dorotkę, a zamek otrzymuje nazwę upamiętniającą jej wybawcę. W wersji tragicznej bohaterka umiera i powraca jako Biała Dama. Nie ma zatem jednego zakończenia, które wolno uznać za jedyne prawdziwe brzmienie legendy.

Dlaczego w innych opowieściach pojawia się mnich?

OPN przytacza za Emilią Sukertową inny wariant: Dorotka pochodzi z Tęczyńskich, jej mężem jest Zaprzaniec, a ukochany lutnista dociera do niej w przebraniu mnicha. Po nieudanej ucieczce bohaterkę zamyka się w baszcie; pies dostarcza jej resztki jedzenia. Wspólny pozostaje rdzeń opowieści: przymuszone małżeństwo, próba odzyskania wolności, kara i zwierzęca pomoc.

Rozbieżności pokazują, jak działa podanie. Opowiadający przekazują dalej przede wszystkim to, co porusza: niesprawiedliwość i przywiązanie, którego nie da się kupić tytułem ani majątkiem. Imiona rodowe i przebrania mogą się zmieniać, lecz pies pozostaje przy Dorotce.

Czy Pieskowa Skała zawdzięcza nazwę pieskowi?

Kustosz Wawelu wskazuje, że zapis „Peskenstein” występuje już w dokumencie z 1315 roku. Historyczne objaśnienie wiąże nazwę z dawnymi formami imienia Piotr: Pieszko, Pieszka lub Piesek. Opowieść o Dorotce pozostaje więc legendą o nazwie, nie potwierdzoną biografią właścicielki zamku.

Zobacz miejsce z opowieści

Zamek w Pieskowej Skale — historia i opis warowni.

Źródła i wersja opowieści

• Olgierd Mikołajski, Zamek Królewski na Wawelu — Zapytaj kustosza: Pieskowa Skała; wariant z lutnistą, dwa zakończenia i pochodzenie nazwy
• Ojcowski Park Narodowy — legenda o Dorotce przytoczona za Emilią Sukertową, 1928; wariant z przebraniem mnicha

Autorskie opracowanie redakcji Ojców.pl na podstawie wskazanych przekazów. Opowieść ludowa została oddzielona od ustaleń historycznych.

Lokalizacja